Whiskeyproefnotities: waar ze voor dienen en hoe je er schrijft die je echt kunt gebruiken

De neus. Ruik drie keer en noteer wat er binnenkomt, zelfs als het absurd lijkt. Natte steen. Bananenbrood. Een afgestreken lucifer. Als je het geroken hebt, is het correct.

Het gehemelte. Neem een klein slokje, houd het vast en noteer twee dingen: waar het naar smaakt en waar de hitte neerslaat. Voor op de tong, achter in de keel of helemaal nergens zijn drie heel verschillende whiskeys, en dat detail betekent later meer voor je dan welke fruitnaam dan ook.

De afdronk. Slik door en tel dan. Vijf seconden, twintig, een minuut. Noteer zowel de lengte als het karakter — droogt het uit, warmt het op, wordt het zoet of verandert het in rook? De lengte van de afdronk is het enige dat een dure whiskey het meest betrouwbaar onderscheidt van een goedkope, en het is makkelijk te meten.

Het oordeel. Eén regel, en het enige deel dat je daadwerkelijk zult herlezen: zou je een fles kopen, het opnieuw drinken als het wordt aangeboden, of het vermijden. Al het bovenstaande is bewijs hiervoor.

Dit is de vraag die notities niet langer als onzin laat klinken, en er zijn vier antwoorden op.

De gerst en het mouten. Graan- en biscuitnoten komen van het graan zelf. Als de mout boven turfrook is gedroogd — wat Islay doet — dragen de fenolen door in alles stroomafwaarts als rook, jodium en zeelucht.

De fermentatie. Langere fermentaties leveren meer esters op, die als fruit lezen. Distilleerderijen kiezen hun fermentatietijd bewust, en het is een van de weinige hefbomen die een kleine producent heeft.

De ketel. Een hoge ketel met veel kopercontact geeft lichtere, schonere spirit; een korte, gedrongen ketel iets zwaarders en olieachtigers. Niemand vervangt ooit een ketel door een andere vorm, want de vorm is de huisstijl.

Het vat, dat het meeste doet. Vanille en kokos komen van Amerikaans eiken. Gedroogd fruit, rozijn en kerstcake komen van een vat dat eerder sherry bevatte. Er is niets toegevoegd — volgens de Scotch Whisky Regulations 2009 mag er niets worden toegevoegd behalve water en gewone karamelkleurstof — en toch is het er allemaal.

Zodra je je eigen notities schrijft, worden die van anderen nuttig in plaats van intimiderend — maar ze moeten vertaald worden, want het vak gebruikt een handvol woorden op manieren die niet voor de hand liggen.

“Esterig” betekent fruitig, en specifiek het lichte, frisse fruit dat voortkomt uit een lange fermentatie. Peerdrops, banaan, groene appel.

“Fenolisch” betekent rokerig, en meestal ook medicinaal. Als een notitie fenolisch zegt en jij houdt niet van rook, dan is die fles niets voor jou.

“Sherrygerijpt” betekent gerijpt in een vat dat sherry bevatte: gedroogd fruit, rozijn, kerstcake, soms een beetje zwavel.

“Hete” betekent dat de alcohol prominent aanwezig is, wat een opmerking is over balans in plaats van sterkte. “Gesloten” betekent dat het nog niet veel prijsgeeft en is het standaardargument om water toe te voegen.

“Lange afdronk” is het enige compliment in de woordenschat dat bijna objectief is. Al het andere is een beschrijving; dit is een meting.